دههها از صنعت خودروهای سنگین اروپا بهعنوان ستون فقرات لجستیک، تجارت و زنجیرهتامین این قاره یاد میشد؛ اما این بازار در حال حاضر وارد یکی از پیچیدهترین دورههای تاریخی خود شده است.
برخلاف خودروهای سواری که تغییرات فناوری در آنها با شتاب بالا و استقبال مصرفکنندگان همراه بوده، بازار کامیونها و خودروهای تجاری سنگین با مجموعهای از تضادها و فشارهای همزمان روبهرو است؛ از تضاد میان الزامات زیستمحیطی و واقعیتهای اقتصادی گرفته تا افزایش هزینه تولید و محدودیت قدرت خرید مشتریان.
در این میان، مساله قیمت به گلوگاه اصلی صنعت تبدیل شده است. خودروسازان سنگین اروپایی از یک سو ناگزیر به سرمایهگذاری سنگین در فناوریهای کمانتشار و صفرانتشار هستند و از سوی دیگر با بازاری مواجه هستند که کشش لازم برای پذیرش قیمتهای بالاتر را ندارد. نتیجه این وضعیت، فشرده شدن حاشیهسود، تعویق سرمایهگذاریها و افزایش نگرانیها درباره آینده رقابتپذیری صنعت خودروهای سنگین اروپا در سطح جهانی است.
نشانههای رکود در بازار کامیون به چشم میخورد
یکی از نخستین نشانههای چالش پیش رو، کاهش محسوس تقاضا در بازار خودروهای سنگین اروپاست. آمارهای منتشرشده از ثبتنام کامیونها در بازارهای اصلی اروپا نشان میدهد از سال ۲۰۲۴ به بعد، روندی کاهشی بر این بازار حاکم شده است. آلمان، فرانسه، ایتالیا و اسپانیا بهعنوان موتورهای اصلی بازار حملونقل اروپا، همگی کاهش دو رقمی در ثبتنام کامیونهای سنگین را تجربه کردهاند.
این افت تقاضا تنها یک نوسان مقطعی نیست، بلکه بازتابی از شرایط کلان اقتصادی، کاهش رشد تجارت، افزایش هزینههای عملیاتی شرکتهای حملونقل و نااطمینانی نسبت به آینده مقررات است. بسیاری از ناوگانداران، تصمیم خرید خودروهای جدید را به تعویق انداختهاند و ترجیح میدهند عمر ناوگان فعلی خود را افزایش دهند؛ تصمیمی که مستقیما بر حجم تولید و درآمد خودروسازان سنگین اثر میگذارد.
چالشی که قیمت را از کنترل خارج میکند
در سمت عرضه، خودروسازان سنگین اروپا با رشد کمسابقه هزینههای تولید مواجه هستند. افزایش قیمت انرژی، دستمزد نیروی کار، مواد اولیه و قطعات، همگی هزینه ساخت هر دستگاه کامیون را بهطور قابلتوجهی افزایش دادهاند. این موضوع بهویژه در کشورهایی مانند آلمان و فرانسه که هزینه نیروی انسانی بالاست، فشار بیشتری بر تولیدکنندگان وارد کرده است. در کنار این عوامل، الزام بهرعایت استانداردهای سختگیرانه زیستمحیطی و ایمنی، هزینههای توسعه و تطبیق محصولات را افزایش داده است. خودروسازان ناچارند منابع مالی قابلتوجهی را بهتحقیق و توسعه، آزمونهای فنی و دریافت مجوزهای جدید اختصاص دهند؛ هزینههایی که درنهایت باید در قیمت نهایی محصول منعکس شود.
بنبست قیمتگذاری؛ وقتی بازار کشش ندارد
افزایش هزینه تولید در شرایطی رخ میدهد که بازار توان پذیرش افزایش قیمت را ندارد. شرکتهای حملونقل اروپایی، بهویژه در بخش لجستیک جادهای، خود با حاشیهسود محدود فعالیت میکنند و افزایش قیمت کامیونهای جدید، فشار مضاعفی بر مدل اقتصادی آنها وارد میکند. در نتیجه، خودروسازان با یک دوراهی دشوار روبهرو هستند: یا قیمت را افزایش دهند و با کاهش بیشتر تقاضا مواجه شوند، یا قیمت را کنترل کنند و حاشیهسود خود را قربانی کنند. این بنبست قیمتی، یکی از اصلیترین معضلات صنعت خودروهای سنگین اروپا از ابتدای سال میلادی جاری بهشمار میرود و باعث شده برخی تولیدکنندگان به بازنگری در برنامههای تولید، کاهش ظرفیت یا حتی تعدیل نیرو روی بیاورند.
گذار به کامیونهای کمانتشار؛ الزام پرهزینه
سیاستهای اقلیمی اتحادیهاروپا، خودروسازان سنگین را ملزم به کاهش چشمگیر انتشار دیاکسیدکربن کرده است. توسعه کامیونهای برقی و هیدروژنی، محور اصلی این راهبرد بهشمار میرود؛ اما این گذار هزینهای بسیار سنگین دارد. کامیونهای برقی و پیلسوختی بهطور متوسط چند ده درصد گرانتر از مدلهای دیزلی سنتی هستند و نیاز بهزیرساختهای شارژ و سوخترسانی گسترده دارند. درحالی که سیاستگزاران بر تسریع این گذار تاکید دارند، زیرساختهای لازم در بسیاری از کشورهای اروپایی هنوز بهسطح مورد نیاز نرسیده است. این شکاف میان سیاست و واقعیت بازار، ریسک سرمایهگذاری در فناوریهای جدید را برای خودروسازان افزایش داده و بر پیچیدگی قیمتگذاری افزوده است.
هزینه پنهان برای تولیدکننده و مصرفکننده
نبود شبکه گسترده و پایدار شارژ برای کامیونهای برقی و ایستگاههای هیدروژن، یکی دیگر از چالشهای جدی صنعت خودروهای سنگین اروپاست. این کمبود زیرساختی باعث میشود ناوگانداران نسبت به خرید خودروهای جدید مردد باشند و خودروسازان نیز نتوانند از مزایای مقیاس تولید بهرهمند شوند. در کنار این موضوع، افزایش عوارض جادهای، مالیاتهای زیستمحیطی و هزینههای مرتبط با تردد کامیونها در برخی کشورهای اروپایی، هزینه عملیاتی شرکتهای حملونقل را افزایش داده و فشار قیمتی را تشدید کرده است.
فشار مضاعف بر قیمت و سهم بازار ناشی از رقابت جهانی
خودروسازان سنگین اروپایی تنها با چالشهای داخلی مواجه نیستند. رقابت فزاینده از سوی تولیدکنندگان آسیایی، بهویژه در حوزه فناوریهای جدید، فشار مضاعفی بر قیمت و سهم بازار آنها وارد کرده است. تولیدکنندگان غیراروپایی با بهرهگیری از هزینههای تولید پایینتر و حمایتهای دولتی، توانستهاند محصولات رقابتیتری را بهبازار جهانی عرضه کنند. این رقابت، خودروسازان اروپایی را وادار کرده است که همزمان کیفیت، فناوری و قیمت را مدیریت کنند؛ معادلهای که حل آن در شرایط فعلی بسیار دشوار بهنظر میرسد.
تاثیر بر زنجیره تامین و صنعت قطعهسازی
چالشهای قیمتی و کاهش تقاضا، تنها محدود به خودروسازان نمانده و زنجیرهتامین را نیز تحت تاثیر قرار داده است. صنعت قطعهسازی که بخش قابلتوجهی از اشتغال صنعتی اروپا را دربر میگیرد، با کاهش سفارشها و نااطمینانی نسبت به آینده مواجه شده است. این وضعیت میتواند در میانمدت بهکاهش سرمایهگذاری، افت نوآوری و حتی خروج برخی تامینکنندگان کوچک از بازار منجر شود.
مسیر پرچالش پیش رو برای خودروسازان سنگین در قاره سبز
صنعت خودروهای سنگین اروپا در نقطهای حساس قرار گرفته است. ادامه سیاستهای اقلیمی بدون حمایت زیرساختی و مالی کافی، میتواند فشار بر تولیدکنندگان را تشدید کند. از سوی دیگر، تعویق گذار فناورانه نیز با اهداف بلندمدت اتحادیهاروپا در تضاد است.
بسیاری از فعالان صنعت معتقدند عبور از این بحران، نیازمند هماهنگی بیشتر میان سیاستگزاری، حمایت مالی و واقعیتهای بازار است. بدون چنین هماهنگیای، خطر از دست رفتن بخشی از ظرفیت صنعتی اروپا در حوزه خودروهای سنگین دور از انتظار نخواهد بود.
افزایش هزینه کامیونها و خدمات حملونقل، درنهایت به اقتصاد کلان اروپا منتقل میشود. هزینه لجستیک بالاتر بهمعنای افزایش قیمت کالاها، کاهش رقابتپذیری صادرات و فشار بر مصرفکننده نهایی است. بههمین دلیل، چالشهای صنعت خودروهای سنگین تنها یک مساله بخشی نیست، بلکه ابعادی فراتر از صنعت خودرو دارد.
خودروسازان سنگین اروپا در سال جاری با مجموعهای از چالشهای همزمان مواجه هستند: افزایش هزینه تولید، بنبست قیمتگذاری، افت تقاضا، فشار مقرراتی و رقابت جهانی. درچنین شرایطی، مدیریت قیمت به حساسترین مساله صنعت تبدیل شده است. آینده این بخش به توانایی اروپا در ایجاد تعادل میان اهداف زیستمحیطی و پایداری اقتصادی صنعت گره خورده است؛ تعادلی که اگر برقرار نشود، پیامدهای آن فراتر از صنعت خودرو، کل اقتصاد اروپا را تحتتاثیر قرار خواهد داد.
